Varkensrassen
Er bestaan veel verschillende varkensrassen, elk met hun eigen kenmerken en kwaliteiten. Sommige rassen worden bijvoorbeeld gehouden vanwege hun snelle groei, terwijl andere bekendstaan om de kwaliteit van hun vlees of hun vruchtbaarheid.
Buitenvarkenshouders kiezen doorgaans voor een natuurlijk, robuust ras. Deze type varkens kunnen goed tegen schommelingen in de temperatuur, hebben een mooie vacht en hebben nog veel van hun natuurlijke instincten.
Gehouden rassen
De keuze voor een bepaald ras hangt sterk samen met de manier waarop je je bedrijf vorm geeft. Meer dan de helft van de varkenshouders op deze website houdt niet enkel een specifiek ras, maar kiest voor kruisingen van meerdere rassen. Dat komt bijvoorbeeld doordat er wordt gekozen voor een moederdier dat niet te zwaar wordt, een goed beenwerk heeft en over een diepgeworteld moeder instinct beschikt. Het vader dier, de beer, wordt ingekruist vanwege andere eigenschappen, zoals smaak of het type vlees (vet of juist mager).
Sommige boeren kiezen een rastype dat past bij de omgeving van hun boerderij, tamworht varkens zijn bijvoorbeeld echte bosvarkens. Ze hebben een lange, sterke snuit waarmee ze graag wroeten. Het ras heeft qua bouw ook veel weg van het wilde zwijn. Ze leveren alleen minder vlees op dan een ‘vetter’ type, zoals Berkshire varkens.
Hieronder een overzicht van de meest gehouden rassen binnen buitenvarkenshouders.
Duroc
Een groot deel van de varkenshouders op onze website kruist met verschillende rassen. De meest kruisingen bevatten het Duroc varken. Bijvoorbeeld Duroc x Bonte Bentheimer of Duroc x Husumer.
Het vlees van een Duroc varken is mals en bijzonder van smaak. Het vlees blijft sappig dankzij de unieke eigenschap om vet op te slaan in spierweefsel, zogenaamde marmering. Deze marmering smelt tijdens het koken en zorgt voor de volle en intense smaak. Waarom dan geen 100% Duroc fokken? Dat heeft verschillende redenen, je wilt bijvoorbeeld eigenschappen inkruisen van een ander ras, je wilt grotere tomen of je wilt variatie in je vleesaanbod, bijvoorbeeld meer vet.
Het Duroc varken is van oorsprong in Amerika gefokt, met invloeden vanuit China en Afrika. Het ras staat bekend om de roodbruine kleur, de gespierde bouw en het rustige karakter. De kleur van het Duroc varken kan variëren van lichtbruin naar donkerbruin met een rood gouden gloed. De, niet al te grote, oren hangen voor de ogen. Een volwassen beer weegt tussen de 300 en 400 kg, de zeug tussen de 250 en 350 kg. Wanneer de varkens een jaar oud zijn wegen ze tussen de 70 en 110 kg.
Bonte bentheimer
De Bonte Bentheimer is een zeer geschikt ras voor de kleinschalige buitenvarkenshouder. Het ras staat bekend om de rustige, zachtaardige varkens die ook nog eens leuk zijn om naar te kijken. De zwarte vlekken en de ‘loboren’ zijn karakteristiek voor dit Duits-Nederlandse ras.
Halverwege de 19e eeuw begon men officieel met het fokken van de Bonte Bentheimer. Het was een veel voorkomend streekras rondom het grensgebied tussen Drenthe en Bad Bentheim (Duitsland). Het ras bereikte zijn hoogtepunt in 1950. Echter, door de opkomst van moderne varkensrassen nam het aantal Bonte Bentheimers sterk af. Dit zorgde er voor dat het ras bijna uitstierf. Dankzij fokprogramma’s en de inzet van liefhebbers is de Bonte Bentheimer tot nu toe behouden gebleven. Vandaag de dag behoren Bonte Bentheimers tot de zogenaamde ‘Zeldzame landbouwrassen’. Er wordt mee gefokt, maar zijn status blijft bedreigt.
Voor meer informatie over dit ras kan je terecht bij het Bonte Bentheimer Stamboek. Sinds 2012 heeft de vereniging een echtheids label in het leven geroepen. Het label zegt: Dit zijn raszuivere varkens met bepaalde vleeseigenschappen, die op integere en diervriendelijke manier zijn gehouden.
Bonte Bentheimers groeien langzamer dan moderne vleesrassen. Het zijn slanke dieren die niet snel ziek worden.
Tamworth
De Tamworth behoort tot éen van de oudste, nog levende, varkensrassen. Ze stammen direct af van het wilde zwijn, als je goed kijkt dan herken je ook wel het éen en ander van zijn wilde neef. Tamworth’s staan hoog op de poten en hebben een lange snuit. De rood-gouden vacht is typerend voor dit ras. Ze groeien langzaam en zijn door hun natuurlijke instincten zeer geschikt om het gehele jaar door buiten te leven. s’winters groeien ze een dikke vacht en in de zomer raken ze deze weer kwijt. Voldoende mogelijkheid om ergens tegenaan te kunnen schuren wordt dan ook zeer gewaardeerd.
Tamworth varkens zijn echte wroeters, het liefst zijn ze de hele dag opzoek naar voedsel. Een bosrijk gebied is dan ook het meest geschikt.
Ze hebben een zeer zachtaardig karakter naar mensen toe. Naar elkaar kunnen ze nog wel eens fel zijn, juist omdat ze nog zo dichtbij de natuur staan.
Het ras komt oorspronkelijk uit Engeland, uit de plaats Tamworth. Inmiddels wordt het ras ook door Nederlandse buitenvarkenshouders gehouden. Het blijft een uitdaging om verse genen te vinden voor de fokkerij, daarom wordt er ook met het ras gekruist.
Mangalitza
Mangalitza varkens, ook wel Wolvarkens genoemd, staan bekend om hun stugge, gekrulde vacht. Het ras komt oorspronkelijk uit Hongarije, waar ze in de winter goed gedijen dankzij de dikke vacht en hun kenmerkende speklaag. Het vlees van Mangalitza varkens heeft dan ook een hoger vetgehalte dan de meeste varkensrassen.
Het zijn zachtaardige, zelfredzame dieren. Ze hebben wel graag voldoende mogelijkheden om zichzelf ergens tegenaan te schuren. Met name in het voorjaar, als ze een deel van hun vacht verliezen. Een Mangalitza-zeug krijgt gemiddeld 4 tot 8 biggen per worp. De jongen hebben eenzelfde soort tekening als de biggen van het wilde zwijn.
Mangalitza’s groeien aanzienlijk langzamer dan gangbare vleesvarkens. Waar een modern vleesvarken na 6 maanden al rond de 110–120 kg kan wegen, bereikt een Mangalitza dit gewicht vaak pas rond de leeftijd van 12 maanden of later.
Berkshire
Large Yokshire - Deens Landras
Denkt men aan een varken dan denkt men waarschijnlijk aan een Large Yorkshire, dit type varken is ‘roze’ van kleur en heeft grote rechtopstaande oren. Het Deense landras varken is ook roze van kleur, maar heeft hangende oren. Deze varkensrassen groeien relatief snel en werpen een groot aantal biggen. Het Deense Landras is slanker en langer van bouw, Yorkshire varkens zijn robuuster.
Deze eigenschappen zorgde er voor dat deze rassen als basis werden genomen voor het moderne vleesvarken. Binnen in de stallen, waar het warm is en het voer vooral gericht is op een snelle groei, ontwikkelen de vlees varkens geen vacht. Maar zodra je deze varkens naar buiten laat zal je zien dat ze een mooi vachtje ontwikkelen. Het is dus niet waar dat deze varkens verbranden in de zon, mits ze een vacht hebben. Toch is het nodig om hier wel op te letten wanneer een dier iets minder goed in de beharing zit. Voldoende schaduw en modderbaden is dus aangeraden.
Doordat de varkens sneller groeien, ca. 110 kg bij 6 maanden (afhankelijk van het voer), bestaat er een kans dat de dieren sneller last hebben van gewrichtsproblemen. Wanneer je de varkens pas op latere leeftijd wilt slachten is dit iets om rekening mee te houden. De Yorkshire en het Deense landras zijn, voor de buitenvarkenshouderij, met name geschikt om mee te kruisen. Bijvoorbeeld met Duroc varkens, Berkshire varkens of Husumer varkens.
Husumer
Husumer varkens zijn sterk en robuust. Ze zijn zachtaardig en hebben de juiste eigenschappen om het gele jaar rond buiten te leven.
De kleuren van de Husumer, rood met een witte streep, zijn hetzelfde als van de Deense vlag. Eind 19e eeuw mochten in Duitsland wonende Denen hun Deense vlag niet meer hijsen. Ze fokten de Husumer als een stil protestmiddel, het rood en wit stond voor hun vlag. Daarmee werd het varken bekend als een zogenaamd ‘protestvarken’. In 1954 werd het ras officieel erkend. In 1968 ging het niet goed met het ras, het is zelfs even als uitgestorven beschouwd. Gelukkig werden er in de jaren 80 varkens ontdekt die overeenkwamen met de beschrijving van het Husumer varken. Toch is het ras nog altijd zeer zeldzaam. Het is niet gemakkelijk om nieuwe Husumer genen in te kruisen, daarom wordt er vaak met andere rassen gekruist.
Kruisingen
Veel varkenshouders experimenten met het kruisen van verschillende rassen. Je kunt bijvoorbeeld een type varken fokken dat goed past binnen jouw boerderij. Sommige boeren willen bijvoorbeeld relatief kleine worpen, 6-8 biggen is voor hen ruim voldoende. Andere boeren willen varkens die wat vetter zijn.
Uit kruisingen ontstaan vaak bijzondere dieren. Hier een aantal voorbeelden.